H εγκληματικότητα δεν εξηγείται από μία μόνο αιτία - Η Σουηδία ως παράδειγμα
H εγκληματικότητα δεν εξηγείται από μία μόνο αιτία
Η Σουηδία αποτελεί ένα ευρωπαϊκό παράδειγμα για τη σχέση μετανάστευσης και εγκληματικότητας.
Ανέκαθεν θεωρούνταν μία από τις ασφαλέστερες χώρες του κόσμου. Παράλληλα όμως υπήρξε και μία από τις χώρες που δέχθηκαν τις μεγαλύτερες μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές στην Ευρώπη.
Από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα εγκαταστάθηκαν στη χώρα εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες από τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή, τη Σομαλία, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη Συρία.
Σήμερα υπολογίζεται ότι ερίπου το 20% του πληθυσμού έχει γεννηθεί στο εξωτερικό, ενώ πάνω από το ένα τρίτο έχει τουλάχιστον έναν γονέα γεννημένο εκτός Σουηδίας.
Η περίοδος αυτή συνοδεύτηκε από σημαντικές κοινωνικές αλλαγές.
Τι συνέβη πραγματικά
Από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 η Σουηδία άρχισε να αντιμετωπίζει έντονο πρόβλημα με, εγκληματικές συμμορίες, διακίνηση ναρκωτικών, πυροβολισμούς μεταξύ συμμοριών, στρατολόγηση ανηλίκων, γκέτο με χαμηλή κρατική παρουσία.
Η Σουηδία άρχισε να εμφανίζει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά θανατηφόρων πυροβολισμών στην Ευρώπη και έτσι δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η εγκληματικότητα οφείλεται αποκλειστικά στη μετανάστευση. Η πραγματικότητα όμως αποδείχθηκε πιο περίπλοκη.
Τι έδειξαν οι επίσημες έρευνες
Οι έρευνες της σουηδικής αστυνομίας, του Swedish National Council for Crime Prevention και της κυβέρνησης κατέληξαν ότι, ναι, στις εγκληματικές συμμορίες υπήρχε υπερεκπροσώπηση νέων ανδρών μεταναστευτικής προέλευσης. Όμως αυτό δεν αρκούσε για να εξηγήσει το φαινόμενο.
Διαπιστώθηκε ότι σχεδόν όλοι αυτοί οι νέοι συγκέντρωναν και άλλους παράγοντες υψηλού κινδύνου με κοινά χαρακτηριστικά όπως,
- πολύ χαμηλό μορφωτικό επίπεδο,
- ανεργία,
- αποτυχία στο σχολείο,
- διαλυμένες οικογένειες,
- κατοικία σε γειτονιές έντονου αποκλεισμού,
- προηγούμενη παραβατικότητα από την παιδική ηλικία,
- συχνή έκθεση στη βία,
- εύκολη πρόσβαση σε ναρκωτικά.
Δηλαδή οι ίδιοι παράγοντες που η εγκληματολογία βρίσκει σχεδόν σε όλες τις χώρες.
Οι γειτονιές
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα ήταν ότι το πρόβλημα δεν εμφανίστηκε όπου υπήρχαν πολλοί μετανάστες. Εμφανίστηκε κυρίως όπου υπήρχε, υψηλή ανεργία, κοινωνικός αποκλεισμός, σχολική αποτυχία, συγκέντρωση φτώχειας, χαμηλή παρουσία του κράτους, δημιουργία γκέτο.
Υπήρχαν περιοχές με πολλούς μετανάστες χωρίς ιδιαίτερη εγκληματικότητα. Υπήρχαν όμως και περιοχές όπου η αποτυχία ένταξης δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για συμμορίες.
Οι δεύτερες γενιές
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι αρκετοί από τους αρχηγούς των συμμοριών δεν ήταν οι ίδιοι πρόσφυγες. Ήταν παιδιά μεταναστών. Γεννήθηκαν στη Σουηδία. Μιλούσαν σουηδικά. Είχαν φοιτήσει σε σουηδικά σχολεία. Δηλαδή το πρόβλημα δεν ήταν απλώς η μετανάστευση. Ήταν η αποτυχία κοινωνικής ένταξης μιας μερίδας της δεύτερης γενιάς.
Οι παράνομοι μετανάστες
Σημαντικό ρόλο έπαιξαν επίσης οι παράτυποι μετανάστες. Άνθρωποι χωρίς άδεια παραμονής, ή με απορριφθείσες αιτήσεις ασύλου συχνά, δεν μπορούσαν να εργαστούν νόμιμα, απέφευγαν τις αρχές, γίνονταν εύκολη λεία κυκλωμάτων, χρησιμοποιούνταν ως διακινητές ναρκωτικών, στρατολογούνταν από συμμορίες.
Αυτό, δεν σημαίνει ότι οι περισσότεροι παράτυποι μετανάστες εγκληματούν. Σημαίνει όμως ότι η παρανομία δημιουργεί πολύ μεγαλύτερη ευαλωτότητα στην εγκληματική εκμετάλλευση.
Η πολιτισμική διάσταση
Σε ορισμένες υποθέσεις εμφανίστηκαν και πολιτισμικά στοιχεία, όπως εγκλήματα τιμής, εξαναγκαστικοί γάμοι, πίεση προς γυναίκες, εγκληματικότητα συνδεδεμένη με οικογενειακές βεντέτες.
Οι ίδιες όμως οι σουηδικές αρχές επισημαίνουν ότι αυτές οι μορφές αποτελούν μικρό ποσοστό της συνολικής εγκληματικότητας. Το μεγαλύτερο πρόβλημα ήταν οι συμμορίες και η οικονομία των ναρκωτικών.
Τι έκανε το κράτος
Από το 2022 και μετά η Σουηδία άλλαξε σημαντικά την πολιτική της.
Ενίσχυσε την αστυνομία, τις ποινές, τις απελάσεις αλλοδαπών που καταδικάζονται για σοβαρά εγκλήματα, τους συνοριακούς ελέγχους, τις δυνατότητες παρακολούθησης εγκληματικών οργανώσεων.
Παράλληλα επένδυσε περισσότερο στην πρόληψη, στην εκπαίδευση, στην ένταξη, στην προστασία παιδιών υψηλού κινδύνου.
Τι διδάσκει η περίπτωση της Σουηδίας
Η Σουηδία δείχνει ότι δύο παρακάτω ακραίες θέσεις είναι εξίσου λανθασμένες. Η πρώτη λέει «Η εγκληματικότητα οφείλεται απλώς στους μετανάστες.» Η δεύτερη λέει «Η μετανάστευση δεν μπορεί ποτέ να δημιουργήσει προβλήματα εγκληματικότητας.»
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η Σουηδία δείχνει ότι όταν μεγάλες μεταναστευτικές ροές συνδυαστούν με γκετοποίηση, κοινωνικό αποκλεισμό, αποτυχία ένταξης, ανεργία, παράτυπη διαμονή και αδύναμη κρατική παρουσία, μπορεί να δημιουργηθούν σοβαρά προβλήματα εγκληματικότητας.
Δείχνει όμως επίσης ότι οι παράγοντες αυτοί (και όχι η εθνική ή φυλετική καταγωγή από μόνη της) είναι εκείνοι που εξηγούν γιατί ένα μικρό μέρος των μεταναστευτικών πληθυσμών οδηγείται στην παραβατικότητα, ενώ η μεγάλη πλειονότητα δεν εμπλέκεται σε εγκληματικές δραστηριότητες.
Συμπέρασμα
Ούτε η μετανάστευση αποτελεί από μόνη της αιτία εγκληματικότητας, ούτε η αγνόηση των προβλημάτων αποτελεί λύση.
Η αποτελεσματική μεταναστευτική πολιτική προϋποθέτει ταυτόχρονα έλεγχο των συνόρων, εφαρμογή του νόμου, ταχεία ένταξη όσων δικαιούνται να παραμείνουν και αποφασιστική αντιμετώπιση όσων επιλέγουν την εγκληματική οδό.
ΝΑΛ
Bιβλιογραφία - πηγές:
- Brå 2025:7 — Migration och brott — η βασική επισκόπηση της έρευνας
- Brå 2021:9 — Registered offending among persons of native and non-native background — μετανάστευση, δεύτερη γενιά και υπερεκπροσώπηση
- Brå 2021:8 — Dödligt skjutvapenvåld i Sverige och andra europeiska länder — συμμορίες, πυροβολισμοί και σύγκριση με Ευρώπη
- Swedish Police — Utsatta områden — γκέτο/ευάλωτες περιοχές, κρατική παρουσία και εγκληματικά δίκτυα